Some thoughts on health and healthcare

Inleiding Ziekenhuizen leveren tegelijk twee wezenlijk verschillende soorten werk. Aan de ene kant staat het intuïtieve, differentiële denkwerk dat een probleem ontdekt ( solution shop,  diagnostisch centrum ). Aan de andere kant staat het gestandaardiseerde werk dat een bekend probleem oplost ( production shop, therapeutisch centrum ). Die tweedeling is onder andere cruciaal om kosten, kwaliteit en beleving tegelijk te verbeteren: meng je de modellen, dan krijg je complexiteit en inefficiëntie; scheid je ze op een verstandige manier, dan ontstaat transparantie in zorgproces-sturing en zorgproces-uitkomsten.  Tegelijk sluit deze tweedeling nauw aan bij de (potentiële) richting van de Belgische hervorming van de ziekenhuisfinanciering, waar laagvariabele zorg (LVZ) forfaitair wordt vergoed per patiëntengroep (pathologie), uniform voor alle ziekenhuizen; het gaat om standaardiseerbare, weinig complexe zorg. Voor middenvariabele (MVZ) en hoogvariabele zorg (HVZ) zouden dan aparte...

Inleiding Het Belgische RIZIV werkt voor een reeks aandoeningen met conventies: formele overeenkomsten met ziekenhuizen of multidisciplinaire teams die aan strikte kwaliteitsvoorwaarden voldoen. Denk aan de centra voor complexe slokdarm- en pancreaschirurgie, maar ook aan referentiecentra voor mucoviscidose (taaislijmziekte, cystic fibrosis) of gespecialiseerde teams voor percutane tumorablaties.  De kernlogica is steeds dezelfde: concentreer zeldzame of hoog-risicozorg waar aantoonbare expertise, infrastructuur en continue kwaliteitsopvolging aanwezig zijn, en koppel daar terugbetaling aan vast. Denk daarbij ook aan het driedelig kwaliteitsmodel van Avedis Donabedian (structuur, proces en uitkomst). Doelstelling van conventies met gespecialiseerde centra Betere uitkomsten door concentratie van expertise . Door complexe ingrepen te bundelen stijgt de kwaliteit en daalt de mortaliteit; dat is expliciet aangetoond in de vijfjaarsresultaten na centralisatie van slokdarm- en pancr...

Inleiding Een nieuw EPD implementeren in een Belgisch ziekenhuis doe je vaak maar één keer in je loopbaan als arts of verpleegkundige. Daar word je tijdens je opleiding en dagelijks werk niet direct op voorbereid. De meeste scope-, tijd- en budgetproblemen in EPD-trajecten ontstaan dan ook niet door onwil, maar door een vaardigheden-kloof tussen klinische expertise en product/IT-discipline . Artsen en verpleegkundigen zijn vanzelfsprekend onmisbaar als domeinexperts, maar missen (logischerwijs) soms vaardigheden die nodig zijn om een complex softwareproject op te zetten en aan te sturen. Hieronder een poging om de belangrijkste hiaten - telkens met het mechanisme waarlangs ze scope creep, tijd- en budgetoverschrijdingen veroorzaken, plus concrete tegenmaatregelen. 1) Product- & prioriteringsvaardigheden Wat vaak ontbreekt Denken in uitkomstdoelen (eindresultaat) i.p.v. feature-lijsten ( van “wij willen X-knop” naar wij moeten voldoen aan die en die wettelijke...

Inleiding Klinische studies, epidemiologie en Real World Evidence (RWE) staan of vallen met eenduidige, "computeerbare" definities van fenotypes en cohorten. Open internationale terminologie- en datastandaarden - met name SNOMED CT (klinische begrippen) en LOINC (testen, metingen en observaties) - maken zulke definities herbruikbaar, uitwisselbaar en schaalbaar, over afdelingen, instellingen (ziekenhuizen) en landen heen. In wat volgt wil ik de rol schetsen van open internationale terminologie- en datastandaarden én de concrete meerwaarde voor een Belgisch ziekenhuis. Wat brengen SNOMED CT en LOINC precies? SNOMED CT is ’s werelds meest uitgebreide, meertalige klinische terminologie die klinische inhoud consequent en machine-leesbaar vastlegt in EPD’s. Concepten zijn logisch gedefinieerd en hiërarchisch geordend, wat geautomatiseerde redenering en aggregatie mogelijk maakt.  LOINC biedt een universele codetaal voor laboratoriumtesten, metingen en klinische observaties (bv. v...

Inleiding Belgische algemene ziekenhuizen balanceren elke dag drie belangen: (1) betere uitkomsten voor patiënten, (2) efficiënte, voorspelbare zorgprocessen, en (3) financiële duurzaamheid binnen het Budget Financiële Middelen (BFM). Een krachtige manier om die drie te koppelen is het verbinden van gestandaardiseerde terminologie (SNOMED CT en LOINC) met process mining op DRG-gegroepeerde verblijven. Zo ontstaat één datagedreven cyclus: klinische taal → betrouwbare data → inzicht in het échte zorgpad → gerichte verbetering → meetbaar effect op uitkomst én BFM. Beleids- en financieringskader: waarom DRG en BFM ertoe doen België gebruikt APR-DRG als casemix-systeem. APR-DRG deelt verblijven in volgens klinische gelijkenis en voegt er Severity of Illness (SOI) en Risk of Mortality (ROM) aan toe (elk in 4 klassen), die een sterke link hebben met gebruik van middelen en uitkomsten.  Het BFM is de grootste enkele inkomstenbron van ziekenhuizen (ca. 37% van de omzet in 2023), en het onde...

Inleiding Value based healthcare (VBHC) draait om maximale gezondheidswinst per geïnvesteerde euro, gemeten in uitkomsten die voor onze patiënten écht tellen. België heeft sterke troeven - hoge dekking, goed opgeleide teams, een rijk zorgaanbod - maar het systeem beloont nog te vaak zorg-productie in plaats van zorg-waarde. Hieronder m.i. de fundamentele hinderpalen in onze ziekenhuizen én in de financiering (BFM, nomenclatuur) die de ontwikkeling van VBHC in België afremmen - én wat we daar eventueel aan zouden kunnen doen. Uiteraard is dit slechts een louter persoonlijk standpunt. 1) Waar het wringt in de financiering (BFM & nomenclatuur) Gesloten macro-budget, verrekening op punten, nauwelijks outcome-sturing. Het Budget Financiële Middelen (BFM) is een gesloten enveloppe die over ziekenhuizen wordt verdeeld via een complex punten- en verdeelsysteem. Het kent aparte delen (A voor infrastructuur, B voor werkingskosten, C voor regularisaties), maar vrijwel niets is direct gek...