Some thoughts on health and healthcare

Inleiding Real-World Data (RWD) - routine kwalitatieve gezondheidsdata uit o.a. EPD’s, registers en zorgprocessen - beloven snellere inzichten voor geneesmiddelenonderzoek én meer gepersonaliseerde zorg. In België is het potentieel groot, maar realisatie vraagt robuuste kaders, gestandaardiseerde methoden en samenwerking over de hele zorgketen. De RWD4BE-beleidsaanbevelingen schetsen hoe België dat kan waarmaken via een parallelle “bottom-up” (ziekenhuizen) en “top-down” (beleid) aanpak.  Waarom het ertoe doet: waarde voor patiënt, zorgverlener en systeem RWD ondersteunt ten minste drie pijlers van het Quadruple Aim: betere kwaliteit van zorg, efficiëntie/ervaring voor zorgprofessionals en betere populatie-uitkomsten. Ze leveren ook evidentie over prestaties van therapieën in brede populaties - cruciaal voor evidence-based vergoeding en uitkomstgerichte overeenkomsten (Outcome-Based Managed Entry Agreement, OB-MEA). RWD versnelt bovendien onderzoek, mechanisme-inzicht en klinische ...

Inleiding De federale gezondheidszorg heeft de afgelopen jaren een duidelijke koers uitgezet: weg van louter “zorg cureren”, naar gezondheid sturen. Dat betekent preventie centraal, een sterke eerste lijn, geïntegreerde zorgpaden over muren heen, en een financiering die gepaste zorg en uitkomsten beloont in plaats van volume. Deze visie is tegelijk budgettair realistisch - weg van lineaire “kaasschaaf”-maatregelen - en datagedreven, met een digitale ruggengraat die samenwerking en transparantie mogelijk maakt. 1) Stuur op gezondheid: preventie en een sterke eerste lijn De beleidsfocus tot 2030 kiest expliciet voor drie prioriteiten: organisatie van de eerste lijn, toegankelijkheid en preventie. Twee dwarsdoorsnijdende fundamenten ondersteunen dat: doelmatigheid (appropriate care) en het gestructureerde gebruik van gezondheidsdata. Concreet: multidisciplinaire, buurtgerichte teams die continuïteit verzekeren en vlot schakelen met de tweede lijn; geïntegreerde zorgprogramma’s die de pati...

Inleiding Met de NIS2-richtlijn (Richtlijn (EU) 2022/2555) heeft de EU de lat voor cyberweerbaarheid in vitale sectoren aanzienlijk hoger gelegd. België heeft NIS2 omgezet via de NIS2-wet van 26 april 2024 (gepubliceerd op 17 mei 2024) en aanvullend koninklijk besluit van 25 juni 2024. Voor ziekenhuizen is dit geen IT-vraagstuk meer, maar een bestuurs- en aansprakelijkheidsdossier met directe impact op patiëntveiligheid, continuïteit van zorg en bestuursverantwoordelijkheid.  Hieronder probeer ik een en ander op een rij te zetten. Vooral naar aanleiding van enkele gesprekken met IT security experten. Uiteraard is dit slechts een eenvoudige weergave van een complex probleeem. Reikwijdte: vallen ziekenhuizen onder NIS2? In NIS2 staan “healthcare providers” (waaronder ziekenhuizen en privéklinieken) expliciet vermeld als sector met hoge criticiteit (Annex I, “Health”). In België worden grote entiteiten in Annex I als essentieel aangemerkt; middelgrote entiteiten in Annex I gelden als ...

Inleiding De Nederlandse gezondheidszorg staat net als de Belgische gezondheidszorg onder druk: vergrijzing en verzilvering, toenemende zorgvraag en krapte op de arbeidsmarkt (workforce depletion) nopen Nederland tot scherpe keuzes. Het nationale kader Passende zorg schetst hiervoor de richting: zorg die werkt tegen een redelijke prijs, zo dicht mogelijk bij de patiënt, met samen beslissen als uitgangspunt en aandacht voor gezondheid naast ziekte. Minder doen als dat beter is voor de patiënt én voor de houdbaarheid van het zorgstelsel, is daar een logisch onderdeel van.  Binnen dit kader werkt het programma Zorgevaluatie en Gepast Gebruik (ZE&GG) met alle betrokken partijen (patiënten, zorgverleners, aanbieders, verzekeraars en overheid) aan “de bewezen beste zorg”. Less is More is in die context de gerichte aanpak om te stoppen met bestaande zorg die geen bewezen effectiviteit heeft of aantoonbaar weinig toevoegt voor patiënten.  Hoe passen ‘Passende zorg’, ‘Less ...

 Inleiding Digitalisering via het Elektronisch Patiënten Dossier (EPD) kan de arts-patiënt relatie zowel versterken als belemmeren. De uitkomst hangt zelden af van “het EPD” als product, maar bijna altijd van ergonomie: hoe goed sluit het EPD aan op mens (cognitieve belasting, aandacht, motoriek), taak (klinisch redeneren, documenteren, beslissen) en context (praktijk- of ziekenhuis-workflow).  Hieronder wil ik een persoonlijke visie geven op (1) hoe een EPD de klinisch efficiënte en effectieve arts-patiënt relatie kan faciliteren, (2) welke negatieve effecten ontstaan door een niet-ergonomische bureaucratisering, en (3) waar je in het ontwerp, de inrichting en het gebruik van een EPD op moet letten om de registratielast van artsen en verpleegkundigen aantoonbaar te verlagen. 1) Hoe een EPD de ergonomie van de arts-patiënt relatie kan versterken 1.1 Aandacht voor het gesprek, niet voor het scherm Triade-opstelling : het scherm zó plaatsen dat arts en patiënt samen naar informa...

Inleiding Value based healthcare (VBHC) draait om maximale gezondheidswinst per geïnvesteerde euro, gemeten in uitkomsten die voor onze patiënten écht tellen. België heeft sterke troeven - hoge dekking, goed opgeleide teams, een rijk zorgaanbod - maar het systeem beloont nog te vaak zorg-productie in plaats van zorg-waarde. Hieronder m.i. de fundamentele hinderpalen in onze ziekenhuizen én in de financiering (BFM, nomenclatuur) die de ontwikkeling van VBHC in België afremmen - én wat we daar eventueel aan zouden kunnen doen. Uiteraard is dit slechts een louter persoonlijk standpunt. 1) Waar het wringt in de financiering (BFM & nomenclatuur) Gesloten macro-budget, verrekening op punten, nauwelijks outcome-sturing. Het Budget Financiële Middelen (BFM) is een gesloten enveloppe die over ziekenhuizen wordt verdeeld via een complex punten- en verdeelsysteem. Het kent aparte delen (A voor infrastructuur, B voor werkingskosten, C voor regularisaties), maar vrijwel niets is direct gek...

Inleiding In de belgische gezondheidszorg, en specifiek in Belgische ziekenhuizen, speelt de verpleegkundige codering van zorggegevens een cruciale rol in de organisatie van zorgkwaliteit en de toekenning van financiële middelen. De Minimale Ziekenhuis Gegevens (MZG) en het Budget Financiële Middelen (BFM) zijn belangrijke instrumenten voor de rapportering van zorgdata, waarbij correcte codering van verpleegkundige gegevens (VG-MZG) essentieel is om de zorgverlening adequaat te monitoren en te financieren. Hier wil ik de de strategische, tactische en operationele maatregelen bekijken die een Belgisch ziekenhuis kan nemen om de capaciteit en kwaliteit van zijn verpleegkundige codering te verbeteren. Daarnaast wil ook de belangrijkste belemmerende factoren bekijken voor de optimale registratie van verpleegkundige gegevens. 1. Strategische Maatregelen: Ziekenhuisbreed en Lange Termijn Strategische maatregelen betreffen ziekenhuisbrede initiatieven die de lange-termijnvisie over gegevenskw...

Inleiding  Een beknopt overzicht van de meest gebruikte, internationaal geharmoniseerde én wetenschappelijk onderbouwde kwaliteitsindicatoren voor ziekenhuizen. Ik heb ze gegroepeerd in families (uitkomst, veiligheid, proces/tijdigheid, patiëntperspectief, efficiëntie/organisatie) en geef per familie de kernindicatoren die je het vaakst terugziet in OECD-, WHO-, CDC/NHSN-, AHRQ- en CMS-kaders. 1) Uitkomstindicatoren (risk-adjusted) 30-dagensterfte na acuut myocardinfarct (AMI) en na ischemisch/hemorragisch CVA (gelinkt of ongelinkt met overlijdensregisters). Dit zijn hoekstenen in de OECD Health Care Quality Indicators (HCQI). Ziekenhuis-gecorrigeerde mortaliteitsratio’s (HSMR/SHMI) en procedure-specifieke sterfte (bv. na electieve chirurgie). (Veel gebruikt nationaal; methodologisch verwant aan OECD-uitkomstmaten.). HSMR (Hospital Standardised Mortality Ratio) kijkt naar sterfte binnen 30 dagen na ziekenhuisopname, terwijl SHMI (Summary Hospital-level Mortality Indicator) de ste...

 Inleiding Prestatiemanagement is onmisbaar in een modern ziekenhuis: zonder meten geen verbeteren. Tegelijk ontstaan er risico’s zodra cijfers het gesprek domineren in plaats van de bedoeling - goede, veilige en toegankelijke zorg. Hieronder worden zeven veelvoorkomende valkuilen uitgelegd - meetfixering, tunnelvisie, myopia, sub-optimalisering, gaming, verkeerde interpretatie en verkeerde representatie - steeds met ziekenhuiscontext, mechanismen en handelingsperspectief. Meetfixering: de maatstaf wordt het doel Wat is het? Overmatige fixatie op indicatoren zelf, los van de achterliggende zorgdoelen (Goodhart-achtig: “als een maatstaf een doel wordt, verliest hij zijn waarde als maatstaf”). Ziekenhuisvoorbeeld. De spoeddienst stuurt consquent op “deur-tot-arts binnen 30 minuten”. Teams vinden work-arounds om de timer te stoppen (snelle triage met minimale inhoud), terwijl diagnostische kwaliteit en patiëntveiligheid onder druk komen. Waarom gebeurt het? Harde normen, externe dru...